Column

pagina in opmaak om af te drukken

Een jaar dat de samenleving kan veranderen

2010-01-25 | Jos J. van Gennip | 0 reactie(s) | Reageren | Login column schrijven

Als de christelijk sociale beweging in de komende maanden niet met een vernieuwend concept voor de toekomst van onze samenleving komt, wordt zij niet alleen onbeduidend, maar ook medeverantwoordelijk voor het dreigend maatschappelijk verval en collectieve stuurloosheid.

In de komende tien maanden worden de verkiezingsprogramma’s geschreven, in een sfeer van onzekerheid, onvoorspelbaarheid en soms grote agressiviteit en demagogie. Kiest ons volk, uiterlijk, ja zeker uiterlijk, in het voorjaar van 2011 voor stabiliteit en verantwoordelijkheid of voor haat, ontkenning en onvrede.
En er staat meer op het spel: tegen de trend van de tijd in is de uitgangspositie van christenen in de politiek in deze kabinetsperiode relatief sterk geweest. Dat heeft wel een felle reactie van agressief secularisme opgeroepen. Die agressie wil zich vertaald en beloond zien in een nieuw paars, misschien wel regenboog-programma. Op dit CSC-Plein is te zien, in de discussie Van Dijk contra Van Dijk, hoe de SP de onderwijsvrijheid wil uithollen; Halsema heeft gesproken over het katholicisme als behorend tot de as van het kwaad; het medefinancieringssysteem ligt onder druk vanwege zijn "vermolmde verzuiling"; het omroepsysteem eveneens. De messen voor het aansnijden van een aantal nieuwe ethische kwesties worden links, midden en zelfs rechts weer geslepen. Het begrip naastenliefde en solidariteit in de internationale samenwerking wordt weggehoond. Oorlogen in Afrika kun je toch niet verhinderen, laat ze dus elkaar maar afmaken, en scholing of ziekenzorg leidt toch niet tot economische groei. En vooral: geen publieke taak voor religie, onder het mom – niet meer dan dat – dat wat we de moslims niet willen gunnen, we ook de christenen niet kunnen toestaan. Dus stop ook effectieve programma’s voor integratie en sociale cohesie, zelfs hulpverlening aan verslaafde prostituees, als ze door christenen worden uitgevoerd.
Maar zelfs die deels nieuwe agressie van secularisten mag toch niet het antwoord van christenen en hun organisaties geheel bepalen. Zelfverdediging zal in het komend electorale geweld en bij de aardverschuivingen daarna niet het laatste woord moeten zijn. Het gaat om fundamentele waarden van verdraagzaamheid en verantwoordelijkheid, en om bestuurbaarheid en vermijding van gewoon sociale chaos.

Voor het CSC en zijn leden is nu de vraag aan de orde, of wij in onze koelkasten de ingrediënten hebben – en dat hebben we – voor een nieuw inspirerend menu tegen de hedendaagse kwalen en voor de eigentijdse kansen van onze samenleving.
Het CSC heeft in die geest een belangrijk initiatief genomen door op 4 maart politieke partijen en de eigen leden uit te nodigen voor een andere benadering. Hebben wij iets te bieden aan de programmamakers van de politieke partijen, waarmee onze samenleving vooruit kan, nieuwe perspectieven geboden wordt, elementen worden aangedragen voor een politiek van toekomstgerichtheid, openheid voor mondiale betrokkenheid en kwaliteit van de eigen samenleving. Dat is iets anders dan zelfverdediging of mokkend gekwetst zijn.
Dat is ook niet een afwijzing van de maatschappij van de 21e eeuw, maar een zoeken naar nieuwe evenwichten tussen de realiteiten van nu en de dragende waarden van een verantwoordelijke samenleving.
Die hele samenleving lijkt de koers kwijt en zelfs een profeet, die brood eet, kan voorspellen, wat de huidige electorale prognoses gaan betekenen in termen van bestuurbaarheid, laat staan de behartiging van de dragende waarden van onze samenleving.
De christelijk sociale beweging zal daarom de moed en de inventiviteit moeten hebben tot veel meer dan kleine bijstellingen of alleen opkomen voor eigen institutionele belangen. Het gaat om het bieden van een uitweg uit de huidige maatschappelijke malaise. Daartoe is meer dan ooit nodig bezinning én getuigenis. Bezinning, getuigenis en moed. Om met oud-premier Martens te spreken: alleen een politieke agenda, die de grote toekomstuitdagingen durft aan te spreken heeft kan de burgers uit hun onverschilligheid en afwijzing te trekken.

Het gaat dan om vier grote domeinen: onze cultuur en zijn dragende instituties, de economie, de kansen voor toekomstige generaties en voor de Schepping, en het mondialiseringsproces.
Natuurlijk zijn er daarbij voor het CSC speerpunten.
In het brede culturele domein gaat het om zaken als behoud van menselijke maat, om echte kansen voor het gezin en om de daarbij horende verplichtingen, om herstel van aanzien en erkenning van de brede functie van school en vorming. Daarbij moeten wij ook expliciet durven maken, dat een goed begrepen en hedendaagse vertaling van de identiteit juist een bijdrage en niet een belemmering vormt voor sociale cohesie en integratie. En inderdaad voor en na gaat het ook om behoud van de vrijheid van onderwijs.
Het gaat om praktische zaken als bevrijding van ons omroepsysteem uit de klem van de commercialisering (kan b.v. één zender reclamevrij of reclameluw worden gemaakt?). Het gaat om zondagsrust. Het gaat om bevordering vrijwilligerswerk en een echt nieuw programma voor sociale cohesie. Tien jaar geleden hielden we als CSC al een conferentie over Ghetto’s en Pleinen, niet als tegenstelling maar als verzoening bij een nieuwe blauwdruk van onze samenleving. Het gaat om herstel van de samenbindende instituties van de maatschappij en om de kwaliteit van de samenleving van binnensteden tot kleine kernen. Het gaat om grootmoedige erkenning van palliatieve zorg en ook om zoiets als bevordering van alternatieve research op het terrein van het stamcelonderzoek.
De economische agenda moet voor de christelijk maatschappelijke organisaties weer helemaal terugkomen van weggeweest: hoe kunnen waarden als soberheid, spaarzin, hard werken, een beroeps- en leerkeuze, die ook rekening houdt met wat de samenleving nodig heeft in de plaats komen van de huidige dominante waarden? Is er een alternatief denkbaar op consumeren, winstmaximalisatie, aandeelhouderskapitalisme en de ontkoppeling van beloningen en lange termijn verantwoordelijkheid? Kan Nederland, kan Europa dat alternatief bieden door een hoge spaarquote te verbinden met lange termijn investeringen, innovatie, kwaliteit, gemeenschapsvoorzieningen, bevordering familiebedrijven b.v.?
En wat het milieu en de toekomst van volgende generaties en de Schepping betreft: kunnen wij ook hier het verschil maken door ecologie met subsidiariteit te verbinden: in eigen leven, in onze gemeentes, in onze produktieprocessen en in onze ruimtelijke ordening. Wij moeten een verhaal hebben over die verbinding van ecologie met economie, en in navolging van de laatste encycliek ook met de humane ecologie: staan wij zorgend in het leven of consumerend, en nemen wij als het tegenzit onze verantwoordelijkheid of voelen wij ons vooral slachtoffer. Moeten wij juist niet bevorderen het revitaliseren van de coöperatieve gedachte, nu op het terrein van het milieu, zoals bepleit door Prof. G. van Dijk.
En dan die globalisering, mondialisering. Hier ligt een kernpunt. Duiken wij achter de duinen in een vergeefse poging ons af te schermen of nemen wij onze verantwoordelijkheid voor een humanisering van dat proces? In die combinatie van eigen economische en culturele weerbaarheid en openheid en naar buiten gerichte betrokkenheid: inzet voor veiligheid en vrede, voor rechtvaardigheid en solidariteit, voor toekomstgerichtheid.
En ook hier weer met duidelijk eigen accenten. Onze uitgangspunten van individuele verantwoordelijkheid, gemeenschapszin, meer dan economie, erkenning van de religieuze realiteiten overzee leidt tot een beslist ander ontwikkelingsbeleid dan het dominante in de afgelopen jaren, hier en bij de multilaterale instellingen. Een deel van de huidige malaise op dit terrein is terug te voeren op het feit, dat wij onze uitgangspunten niet genoeg expliciet hebben gemaakt en vertaald in praktische keuzes. In het begin tachtiger jaren brachten wij bijna vijf procent van ons nationaal inkomen op voor buitenlandse verplichtingen, inclusief de veiligheid. Nu is dat gehalveerd. En nog willen we verder: betekent dat, dat de Russische dreiging voor ons zwaarder woog dan de morele imperatief om een letterlijk menswaardige en toekomstvaste wereldgemeenschap te bevorderen?

Er is zoveel meer en zoveel meer specifieks, dat wij zouden kunnen inbrengen. Zoveel ligt in onze koelkasten opgeslagen, ook dank zij onze congressen in de afgelopen jaren. Nu moeten we die gerechten opdienen, dat menu van visie en verantwoordelijkheid, tegen de verwildering, tegen de dehumanisering, en ook ja zeker, tegen de radicale publieke secularisering van onze hele samenleving.

Reageren

Reacties